Keynote speech

‘Leidinggeven aan een school is een vak’

‘Doen is het nieuwe denken.’
Het 10e VO-congres staat in het teken van leidinggeven aan verandering. "Het is feestelijk om naar zo’n bomvolle zaal te kijken", opent voorzitter Paul Rosenmöller zijn jaarrede. "Maar eerlijk gezegd is ook bijna elk bezoek aan een school een feestje."

En scholen bezoeken, dat deed Rosenmöller ook het afgelopen jaar weer veel in het kader van de VO2020-tour. Het blijkt een belangrijke bron van inspiratie voor zijn keynote. Zo was hij op het Picasso Lyceum in Zoetermeer, waar leerlingen vanaf de eerste klas vakken op hun eigen niveau kunnen volgen. En zo sprak hij met een rector in Brabant die zei: "Dit is een razend interessante tijd in het onderwijs, die niet in verhouding staat tot de de tientallen jaren die hieraan voorafgingen." 

Er is inderdaad veel reuring, bevestigt Rosenmöller. Ook vanwege de uitdagingen waar het onderwijs voor staat: de afnemende motivatie van leerlingen, de Inspectie die wil dat leerlingen gelijke kansen krijgen, de overgang van een gestandaardiseerd productieproces naar gepersonaliseerd leren, digitalisering en de razendsnel veranderende samenleving. 

Het ‘hoe’ is van de scholen
Hoe scholen daarmee omgaan, moeten ze zelf mogen bepalen, vindt Rosenmöller. "Wij geloven er onvoorwaardelijk in dat het ‘hoe’ van de scholen is. De diversiteit die dat oplevert, is een krachtig onderdeel van ons stelsel dat we zullen blijven verdedigen." De uitspraak levert hem een daverend applaus op. 

Wij geloven er onvoorwaardelijk in dat het ‘hoe’ van de scholen is.

Doordat scholen elk hun eigen pad bewandelen, valt er veel van elkaar te leren. Wat werkt wel, wat werkt niet? "Er is behoefte om gestructureerd en meer in netwerken van elkaar te leren. Verhalen moeten worden doorverteld. Leidinggeven aan een school is immers een vak."

Perverse prikkels
Hij schetst enkele randvoorwaarden die schoolleiders kunnen helpen bij het leidinggeven aan verandering. Een opleidingsbeurs is er een van. Daarnaast pleit de VO-raad bij de Inspectie voor een breder kwaliteitsoordeel en het wegnemen van perverse prikkels. "Het denken in rendementen ontmoedigt de schoolleiders in het tonen van moed."

Met enige regelmaat oogst Rosenmöller applaus, maar het hardst gaan de handen op elkaar als hij, nadat hij heeft gezegd dat de VO-raad de fusietoets wil afschaffen, zegt: "En als we dan toch dingen afschaffen, neem dan die rekentoets ook gelijk mee." Zijn oproep is gericht aan het nog te formeren kabinet. "Ik doe een pleidooi voor continuïteit", vervolgt de voorzitter die oproep. "Faciliteer verandering, maar laat het initiatief tot innovatie aan de scholen zelf over. Van bovenaf opgelegd onderwijsbeleid is old school." 

En als we dan toch dingen afschaffen, neem dan die rekentoets ook gelijk mee.

Zesjarig vo voor iedereen
Onderlinge samenwerking is belangrijk in het voortgezet onderwijs, maar ook de samenwerking met het primair onderwijs en mbo, hbo- en wo-onderwijs die in de Stichting van het Onderwijs wordt gezocht juicht hij toe. "De overgangen in ons stelsel behoren tot onze zwakste schakel. De leerlingen met cognitief gezien de minste bagage, zitten het kortst in het voortgezet onderwijs." Dus wat te denken van zesjarig voortgezet onderwijs, met mogelijkheden tot versnelling en differentiatie? 

Een andere belangrijke randvoorwaarde: de arbeidsvoorwaarden. "Ik krijg veel signalen dat de huidige cao belemmerend werkt. Daarom willen we naar een cao die ruimte en flexibiliteit biedt aan de scholen, die ruimte en flexibiliteit biedt om onze leerlingen het best denkbare onderwijs te bieden. Welke vakbond kan daar nou tegen zijn?" 

Daarom willen we naar een cao die ruimte en flexibiliteit biedt aan de scholen, die ruimte en flexibiliteit biedt om onze leerlingen het best denkbare onderwijs te bieden.

Leerling centraal
De dynamiek die Rosenmöller in het onderwijs vaststelt, is volgens hem een reflectie van de dynamiek in de samenleving. "Er moet veel overwonnen worden. De leerling staat centraal. Maar wat dat vandaag de dag precies betekent, kan alleen mét die leerling worden bepaald."

Ga aan de slag, durf te doen. 

We moeten naar een cultuur van vertrouwen, waarmee creativiteit en continuïteit angst en zwabberbeleid vervangen. "Mijn hoop en optimisme komen voort uit de reuring die ik op scholen zie", besluit Rosenmöller. "Ga aan de slag, durf te doen. Want doen is het nieuwe denken." 

Voeg toe aan selectie