Lezing

‘Niet de leerling, maar de docent centraal’

Met Herman Pleij op reis door onze onderwijsgeschiedenis
In Nederland doen we het al eeuwen goed in het onderwijs. Maar waardoor komt dat eigenlijk? Hoofdspreker van dienst Herman Pleij neemt ons mee in een bevlogen verhaal over de geschiedenis van ons onderwijs.

Nederland doet het goed in internationale ranglijstjes, opent Pleij zijn verhaal. "We zijn vooral erg goed in het begeleiden van afvallers: van basisschool tot universiteit slagen we er in om mensen toch bij de les te houden."

Pleij is emeritus hoogleraar, schrijver en spreker en vertelt enthousiast over ons onderwijs. "We leveren zeer kritische leerlingen af. Nederlanders hebben nu eenmaal een groot talent voor ruzie maken: van de patatkraam tot in de ministerraad, overal wordt gedebatteerd. Tegelijkertijd zijn we ook buitengewoon pragmatisch en proberen we via compromissen draagvlak te creëren."

Onderwijs is belangrijk in de strijd tegen terrorisme. "Onderwijs relativeert", zegt Pleij hierover. "Het leert de betrekkelijkheid van veel dingen inzien en vervult de honger naar zingeving."

Onderwijs relativeert. Het leert de betrekkelijkheid van veel dingen inzien en vervult de honger naar zingeving.

Erasmus en de zweep
Nederland heeft een lange traditie van verwereldlijking in het onderwijs. "Die ontstond al in de veertiende eeuw toen het onderwijs in handen van de kerk was. Maar burgers en kooplieden wilden onderwijs in het perspectief van burgerlijke beroepen, dus die stichtten handelsscholen en later ook Latijnse scholen, waar onder meer schrijven, rekenen en Frans werd onderwezen."

Pleij blijkt fan van Erasmus, die enorm veel heeft geschreven over het onderwijs. "Onderwijs is geslagen worden", stelde Erasmus vast. Pleij citeert hem: "Als ik door de steden loop, hoor ik het gillen van de leerlingen, het zwiepen van de zwepen." Dan, lachend: "Hij had wel wat met de hyperbool."

Erasmus verzette zich nadrukkelijk tegen het slaan van leerlingen. "Hij vond dat je van kinderen moest houden als je onderwijs aan ze gaf." Erasmus vond dat je leerlingen – jongens én meisjes – moest optillen en de didactiek moest aanpassen aan hun leefwereld.

Bij ons
Hij stapt weer over naar onze tijd. Pleij deed een onderzoek naar het reclamemateriaal van alle soorten scholen. Dat heeft één grote gemene deler. Van basisschool tot universiteit en van vmbo tot vwo, "allemaal zeggen ze: bij ons staat de leerling centraal, met een nadruk op ‘bij ons’". Gelach in de zaal. "En als je die folders dan verder bestudeert, zie je op elke foto blije leerlingen, maar nergens een docent."

We moeten niet de leerlingen centraal stellen, maar de docenten.

In andere landen doen ze dat anders, zegt Pleij. "Daar maken ze reclame mét de docenten. Daar vertellen ze wat die docenten voor achtergrond hebben. Die scholen laten zien: dit hebben wij in huis, zodat ouders weten waar ze hun kinderen naartoe brengen." Zijn punt: we moeten niet de leerlingen centraal stellen, maar de docenten. "Dan komt het met de leerlingen wel goed."

Een vis uit de diepzee
"Als je mij vraagt naar mijn onderwijservaringen dan vertel ik net als de meeste mensen over docenten die mij hebben geïntrigeerd, die horizonten voor mij openden, die mij nieuwsgierig maakten."

De kern van goed onderwijs is dat je leerlingen leert vragen stellen. "Als er geen vragen zijn, heeft antwoorden ook geen zin." Pleij leerde in zijn tijd vooral navolgen en natekenen. Nog steeds kan hij zonder na te denken een vis uit de diepzee tekenen.

"Ons geschiedenisonderwijs bestond uit het opdreunen van de vaderlandse geschiedenis van 0 tot 1938, de geboorte van prinses Beatrix. Daar deden we 50 minuten over, terwijl de docent op ritmisch op tafel tikte. Toen er een keer iemand van de Inspectie achter in het lokaal meekeek konden we het in een half uur. Bij het jaartal 1296, toen graaf Floris V op bloeddorstige wijze werd vermoord keken we allemaal in de richting van die inspecteur."

Ook al valt er op de methodiek wat af te dingen, zijn geschiedenisleraar zorgde voor saamhorigheid in de klas. En daarom benadrukt Pleij nog maar eens: "zet de docent in het midden. Dan komt het goed met de leerlingen."

 

Mirjam Streefkerk
Voeg toe aan selectie