Lezing

Samen het leven leren

Wat zijn de capaciteiten van de leerling van de toekomst? En welke rol spelen robots daarin? Het zijn vragen waarmee Claire Boonstra van Operation Education zich bezighoudt.

Voor Claire Boonstra, Mediavrouw van het jaar 2011 en oprichter van Operation Education, is niets vanzelfsprekend. Het liefst bekijkt ze zaken vanuit een vogelperspectief. Ook het onderwijs. “Waar bewegen we naartoe?”, vraagt ze zich af. Terwijl ze uit de hoek van de technologie komt, besprak ze in een veelbekeken TedX Talk haar fascinatie voor het onderwijs. Dat bleek een opstap naar haar eigen ANBI-stichting, Operation Education, waarvoor ze de leersystemen van de toekomst verkent en het onderwijssysteem van vandaag bevraagt. 

Leven volgens ikigai
Nog altijd staat ze met een been in de technologie en kijkt ze met verwondering naar exponentiële ontwikkelingen als digitalisering en robots. “Natuurlijk kunnen robots bepaalde dingen beter dan mensen", geeft ze ruiterlijk toe. “Maar wat maakt ons dan uniek?” Volgens haar zijn dat creativiteit, leiderschap, improvisatie en inventiviteit. “De 21th century skills, maar net zo goed de skills van de vierde eeuw.”

Wat zou er gebeuren als we deze capaciteiten wat hoger waarderen? Want in een  wereld waarin de levensverwachting rond de honderd jaar ligt en een samenleving exponentieel verandert, lijkt de tijd gekomen om ons te bezinnen op wat ons mensen mensen maakt. Wat vinden we belangrijk in ons leven? Hoe blijven we lang en gelukkig leven? “In een gebied in Japan, in de zogenaamde blauwe zone waar de mensen het langst leven, zie je dat ze leven volgens hun ikigai (flow). Dat geldt als een kruispunt tussen datgene wat je graag doet, waar behoefte aan is, en waar je je inkomen uit kunt halen.”

Vragen stellen
Boonstra vertaalt die ikigai al snel naar ons huidige onderwijssysteem. Halen wij het beste uit onze leerlingen? Oftewel: wat is het hogere doel van ons onderwijs? “Voor onze film hebben we deze vraag tienduizenden keren gesteld. Wat is het doel van onderwijs?” De antwoorden die de makers daaruit destilleerden, kwamen op het volgende neer: kunnen zijn en mogen worden wie je bent – ieders unieke potentieel ontketenen. Samen het leven leren. En als laatste: eigenaarschap nemen over je leven en over de samenleving waarnaar we streven.

“Wij denken na over de huidige vorm van onderwijs. Waarom hebben we lange zomervakanties? Waarom geven we vijftig minuten les? Waarom moeten leerlingen stilzitten? Waarom bestaat er een splitsing tussen het basis- en voortgezet onderwijs? Waarom is er een focus op cognitieve ontwikkeling?” Met een groep van experts heeft ze zich gebogen over de voor- en nadelen van deze vragen, en van elke vraag is een podcast gemaakt. 

“Onze eerste conclusie is dat we oprecht hebben gezocht, maar dat er nauwelijks tot geen degelijke wetenschappelijke onderbouwing bestaat dat het huidige onderwijs goed is voor de menselijke samenleving. En soms blijkt zelfs dat het huidige systeem schadelijk is: vijfenveertig procent van de leerlingen loopt vertraging op door te blijven zitten en diverse onderwijsgewoontes dragen bij aan het vergroten van de ongelijkheid.”

Volgens Boonstra zijn we te veel belang gaan hechten aan scores, die bijdragen aan ongelijkheid. “De vraag is nu wat dat betekent voor hoe we ons moeten gaan organiseren", zegt ze. “We moeten van een organisatie in stukjes, naar heelheid. En we moeten denken als ecosysteem. Elk ecosysteem heeft een hoger doel.

In het onderwijs is dat ook nodig voorbij alle bestuurlijke praat. Uiteindelijk komt alles terug bij een goede leraar. Er zijn ontzettend veel mensen die zeggen dat ze wel iets willen bijdragen aan het onderwijs. Laten we nou met z’n allen ervoor zorgen dat het leraarschap het meest geliefde beroep wordt. Dan kun je de allerbeste gaan selecteren, en daarmee de wereld een beetje beter maken.”

Renske Jonkman
Voeg toe aan selectie