Zelfsturende teams in het onderwijs

Waarschijnlijk hebben er maar weinig mensen zoveel strafwerk gehad als Jos de Blok, directeur en oprichter van Buurtzorg. "Nooit drugs gebruikt, nooit iets verkeerds gedaan, en toch stond ik altijd op de gang", begint hij zijn verhaal gekscherend. En dan, serieuzer. "Het inspireerde mij wel om na te denken over hoe macht werkt."

Buurtzorg is voor velen een inspirerende organisatie. Het bedrijf heeft een hoge cliënttevredenheid, laag ziekteverzuim, al bijna tien jaar continue groei en heeft al vier keer de prijs voor beste werkgever in ontvangst mogen nemen. Beleidsplannen zijn er niet en De Blok heeft een enorme hekel aan vergaderen. "We hebben nog nooit een vergadering met het managementteam gehad."

We hebben nog nooit een vergadering met het managementteam gehad.

De kern van het succes vormen de zelfsturende teams: teams van maximaal twaalf wijkverpleegkundigen die zelf hun planning doen, verantwoordelijk zijn voor hun eigen financiën, zelf hun opleiding regelen en zelf collega’s aannemen. "Eigenlijk zijn we een netwerk van 900 kleine organisaties", zegt De Blok, wiens organisatie bestaat uit ruim tienduizend werknemers. 

Vakmanschap en beroepsethiek
Het uitgangspunt bij de start van Buurtzorg was dat het bedrijf mensen zo wilde ondersteunen dat ze weer zelfstandig worden, iets dat De Blok miste in de organisatie waar hij zelf als wijkverpleegkundige werkte. Het bleek te werken. Laatst nam hij afscheid van een vrouw van 72 die 54 jaar als verpleegkundige had gewerkt. "Ze vertelde dat de laatste zes jaar bij ons de mooiste van haar leven waren. Daar doen we het natuurlijk voor." 

Met de intrinsieke motivatie bij verpleegkundigen zit het wel goed. Bij leraren is dat niet anders, zegt De Blok. "Vakmanschap en beroepsethiek zijn dingen die mensen intrinsiek motiveren. Als je daar een groot beroep op doet, kun je ze 100 procent vertrouwen." 

Stakeholders meenemen
"Hoe doen jullie dat met de Inspectie", vraagt een schoolleider. "Wij hebben daar net als jullie ook veel mee te maken natuurlijk." De Blok heeft de Inspectie voor de Gezondheidszorg uitgenodigd en een dagje laten meelopen met een team. "Het is belangrijk om alle stakeholders, waaronder dus ook de Inspectie, vanaf het begin mee te nemen. En het helpt natuurlijk ook dat de uitkomsten goed zijn." 

Volgens De Blok is zijn methode bij uitstek toepasbaar in het onderwijs. Eerder zei hij hierover in VO-magazine: "Als je de relatie tussen leerling en leraar werkelijk centraal stelt, kom je ook tot een hele andere organisatie van het onderwijs. Een organisatie waarin leraren met elkaar het schoolprogramma bedenken en leerlingen blijven volgen. De langdurige relatie die daaruit ontstaat is cruciaal om jaar na jaar kennis over hen op te bouwen. Zo ontstaat continuïteit. Niet langer zijn het curriculum en regelgeving het uitgangspunt maar de talenten van het kind en de vraag hoe onderwijs kan bijdragen aan een optimale ontwikkeling daarvan."

Lef, durf, karakter, moed en slimheid.

Lef en durf
Vandaag voegt hij daar nog aan toe dat ook de vraag hoe de intrinsieke motivatie en het vakmanschap van leraren ten volle benut kunnen worden belangrijk is. "Wat hebben leraren nodig om aan het einde van de dag te zeggen: ik heb mijn vak op een hele goede manier uitgevoerd?"

Lef, durf, karakter, moed en slimheid: het is volgens De Blok allemaal nodig om te starten met zelfsturende teams. "Laat ze experimenteren, zorg voor een businessmodel en gemotiveerde leraren een proactieve houding. Je kunt hier hele conferenties over houden, maar ga het gewoon doen. Het is leuk en het geeft voldoening."

Voeg toe aan selectie